Ideology
 
   
     
 
         
       
   માનસીપૂજા  તૃતીય માનસીપૂજા
   પ્રથમ માનસીપૂજા  ચતુર્થ માનસીપૂજા
   દ્વિતીય માનસીપુજા  પંચમ માનસીપૂજા
 

માનસીપૂજા

   

       ભગવાનના ભકતને કોઇ જાતના અબળખાઓ કે અભરખાઓ હોય ખરા? હા, હોય ને કેમ વળીના હોય? અરે, અથોક અબળખાઓ ને અભરખાઓ હોય, પણ એટલું ખરું કે જગતના જીવોના જેવા નહીં.

       ભકતને તો પોતાના પ્રાણેશ્વર ઇષ્ટ પ્રભુને ભાવે કરીને જગાડવાના, સ્નાનાદિક વિધિ કરાવવાના, પ્રેમે કરીને તાણ કરી કરીને જમાડવાના, નિત્ય નવા શણગારો વડે સજાવવા, ધજાવવા અને પ્રીતે કરીને પોઢાડવાના એમ નિત્ય નવા ભાતભાતના ઉછરંગ હૈયે હિલોળા દેતા હોય. ભકત તો ભગવાનની સેવા કર્યાની ને લાડ-લડાવવાની તક કે મોકો શોધતો જ હોય.

       ભકતને પ્રભુની સેવા કરવાનો અવસર બે પ્રકારે પ્રાપ્ય છે. (૧) દૈહિક (૨) માનસિક.

       એમાં આપણે આજે શ્રીજીમહારાજની માનસિક સેવા એટલે કે માનસીપૂજા કેમ કરાય તે વિગતે જોઇશું.

       શ્રીજીમહારાજે પોતાના આશ્રિતજનને દિવસમાં પાંચ વખત માનસીપૂજા કરવાની કહી છે. જે ભગવાનના ભકત હોય તે નિત્યે ભગવાનની માનસીપૂજા કરે તે માનસીપૂજાની વિકતી એમ છે જે શિયાળો, ઉનાળો ને ચોમાસું એ ત્રણ ઋતુને વિષે નોખી નોખી માનસીપૂજા કરવી. (ગ.છે.-૨૩) તથા એવા જે ભગવાન તેની હેતે કરીને માનસીપૂજા કરવી તથા દેહે કરીને નવ પ્રકારે ભકિત કરવી. (ગ.મ.૧૯)

       શ્રીજીમહારાજની પ્રત્યક્ષ પૂજા અધિક કે માનસીપૂજા અધિક એના અનુસંધાનમાં શ્રીજીમહારાજ કહે છે, "જે ભગવાનને વિષે પ્રેમે કરીને અતિ રોમાંચિત ગાત્ર થઇને તથા ગદ્ગદકંઠ થઇને જો ભગવાનની પ્રત્યક્ષ પૂજા કરે છે અથવા એવી રીતે જે ભગવાનની માનસીપૂજા કરે છે તો એ બંને શ્રેષ્ઠ છે. અને પ્રેમે કરીને રોમાંચિત ગાત્ર ને ગદ્ગદકંઠ થયા વિના કેવળ શુષ્ક મને કરીને પ્રત્યક્ષ ભગવાનની પૂજા કરે છે તોય ન્યૂન છે ને માનસીપૂજા કરે છે તોય ન્યૂન છે." (સા.૩)

       મોટા સંતો કહેતા, "દિવસમાં પાંચ વખત મરતાં શીખવું." પાંચ વખત મરવું એટલે શું ? તો દેહભાવથી પૃથ્ક થઇ રોમાંચિત ગાત્રે ભગવાનની પાંચ વખત માનસીપૂજા કરવી. એ પાંચ વખત મર્યા કહેવાય. દેહભાવથી અળગા થયા કહેવાય.

       બાપાશ્રી માનસીપૂજા કેમ કરવી તે બાબતે કહેતા - એક વાર પર્વતભાઇ સાંતી હાકતાં હાકતાં માનસીપૂજા કરતા હતા, તે વખતે હાથમાંથી તાંસળું પડી ગયું, તેવી કરવી, પણ દોડાદોડ ન કરવી. શ્રીજીમહારાજના સ્વરૂપમાંથી કોઇક કાઢે ત્યારે નીકળાય એવી કરવી, પણ માનસીપૂજા કરતા હોય ને કોઇક પૂછે જે કપચાની ટોપલી કયાં છે ? ત્યારે સાને કરીને બતાવે એમ ન કરવું. જેટલી ઘડી માનસીપૂજા કે પૂજા કરવી ત્યાં સુધી મૂર્તિ વિના બીજં સંભારવું નહીં. (ભાગ ૧ , વાત - ૨૦૬)

       માનસીપૂજા એ પ્રેમલક્ષણા ભકિતનું એક શ્રેષ્ઠાંગ છે. મને કરીને કરેલી સેવા એને કહેવાય છે, માનસીપૂજા. અતિ ચંચળ એવા મનને ભગવાનના સ્વરૂપને વિષે પરોવવું. તેના માટે માનસીપૂજા શ્રેષ્ઠ માધ્યમ બની રહે છે.

       પ્રત્યક્ષ ઠાકોરજીની સેવા કરવી હોય તો ભારે ભારે વસ્ત્રો, અલંકારો, આભૂષણો, પુષ્પહારો, ભારે ભારે થાળની વિવિધ વાનગીઓ આ બધું કરવા કેટકેટલી મહેનત અને કેટલો બધો ખર્ચ થાય ! જે કદાચ બધાય ભકતને ન પણ પોસાય. જયારે માનસીપૂજાનું કૌતુક તો એવું છે કે કોઇપણ પ્રકારનો ભકત ચાહે તે ગરીબ હોય કે ગર્ભશ્રીમંત-બધાય સરખી જ સેવા કરી શકે છે. ભકતને ન કશી મહેનત કે ન કશો ખર્ચ, ન કોઇ ધાંધલ-ધમાલ કે કોઇ વધારાનો સમય. છતાં ય શ્રેષ્ઠતમ અને ઉચ્ચતમપદાર્થો વડે કોઇ પણ ભકત પ્રેમવિભોર થઇ, ગદ્ગદકંઠે માત્ર માનસિક ઉપચારો વડે, પોતાના પ્રાણેશ્વરની અલભ્ય સેવા સ્હેજે કરી શકે છે.

       આ જ તો વળી ભગવાનની ભકતની ઉપર અતિશેકરુણા કહેવાય. ભગવાન હંમેશાં પોતાના ભકતની સેવા સ્વીકારવાને તત્પર હોય, વિના દાખડે ને વિના ખર્ચ કરેલી સેવા પ્રભુ પ્રેમથી સ્વીકારી, પ્રભુ પોતાનો દિવ્ય રાજીપો ભકત ઉપર વરસાવે એ કાંઇ ઓછી મહેર કહેવાશે? છતાંય ભકત એમ કહે કે મારાથી માનસીપૂજા નથી થાતી, અડધી થાય છે ને અડધી રહી જાય છે, કયારેક થાય ને કયારેક ભૂલી જવાય છે. ત્યારે એવા ભકત માટે કેવું વિશેષણ વાપરવું ઘટે ? ભકતથી ભગવાનની માનસીપૂજા ન થાય એ તો કેવું વળી ? તો એ ભકત શાનો ?

       આપણા બાપાશ્રી જેવા સમર્થ મૂર્તિ પણ અવરભાવમાં જોઇએ તો માનસીપૂજા અવશ્ય કરતા. બાપાશ્રીની વાતોના અનેક પાને આવે છે કે બાપાશ્રી કાકરવાડીએ પધાર્યા ને પછી જાંબુડાના ઝાડ નીચે બેસીને માનસીપૂજા કરી. પૂ.સ્વામીશ્રી તો ત્યાં સુધી કહે છે કે "માનસીપૂજા નિયમિત અને સમયસર થઇ જવી જોઇએ. ગાડી ચલાવતા હોઇએ ને માનસીપૂજાનો સમય થયો તો ગાડીને બ્રેક મારી ગાડી ખડી કરી, માનસીપૂજા કરી જ લેવી જોઇએ."

       બાપાશ્રી કહેતા, "મહારાજની માનસીપૂજા દિવસમાં પાંચ વાર કરવી, તે અડધો કલાક કે એક કલાક કરવી. માનસીપૂજા કરી રહીએ ને બે કલાક થાય પછી વળી માનસીપૂજા કરવી એમ ને એમ માનસીપૂજા કરે તો નવરું થવાય નહીં." (ભાગ ૧ વાત - ૧૭૮)

       આપણા એક હરિભકત જે શિક્ષક છે તેઓ એકવાર પૂ. સ્વામીશ્રીને મળ્યા એટલે સ્હેજે પૂ. સ્વામીશ્રીએ સત્સંગી સારા જાણીને પૂછયું, "આપ માનસીપૂજા નિયમિત કરો છો ?"

શિક્ષક : હા, દયાળુ ! કરું છું.
પૂ.સ્‍વામીશ્રી : પાંચેય માનસીપૂજા કરો છો ?
શિક્ષકઃ હા, દયાળુ ! પાંચેય માનસીપૂજા મહારાજની દયાથી થાય છે.
પૂ. સ્વામીશ્રી :- નિયમિત અને ટાઇમસર થાય છે?
શિક્ષકઃ- હા, દયાળુ, સમયસર જ થઇ જાય છે.
પૂ. સ્વામીશ્રી :- તમે જયારે નોકરી પર હો ત્યારે કેમનું થાય છે ? સમય સચવાય છે ? કેવી રીતે બધું એડજસ્ટ કરો છો ?
શિક્ષકઃ દયાળુ, મારે સ્કૂલમાં માનસીપૂજા માટે કોઇ વધારાનો સમય ફાળવવાની જરૂર પડતી નથી. મારા કલાસમાં પિરિયડ ચાલુ હોય અને જો માનસીપૂજાનો સમય થયો હોય તો હું ચાલુ પિરિયડે ભણાવતાં - ભણાવતાં માનસીપૂજા કરી લઉં છું. પ.પૂ.બાપજીની કૃપાથી એવી પ્રતિલોમપણાની લટક આવડી ગઇ છે કે મારે તો કોઇપણ ક્રિયા કરતાં કરતાં પણ પરભાવની માનસીપૂજા કરી લેવાય છે. શિક્ષકનો જવાબ સાંભળી પૂ. સ્વામીશ્રી તો ખૂબ રાજી રાજી થઇ ગયા. પૂ. સ્વામીશ્રી કહે છે, "હા, એવી જો લટક પ્રતિલોમપણાની આવડતી હોય તો જરૂર કોઇપણ ક્રિયામાં થઇ શકે..! પણ લટક હોય તો.. નહીં નહીં... !"

       માનસીપૂજામાં પોતાની તમામ ભાવોર્મિને ઠાલવી દેવી ભગવાનની સેવા કરવામાં કોઇ કસર ન રાખવી. "યથા દેહ તથા દેવા." એમ પોતાને મનગમતા પદાર્થો અને વસ્તુઓ વડે અતિશે પ્રેમે કરી પૂજા કરવાથી ભગવાનને વિષે મન સ્હેજે સ્થિર થાય છે.

       એક સત્સંગી વાણિયો નાનકડી એવી હાટડીનો માલિક. હાટડીના થડા ઉપર બેઠા-બેઠા પણ જો માનસીપૂજાનો સમય થાય તો માનસીપૂજા કરી લે એવો પાકો સત્સંગી. પણ વાણિયાભાઇ ખરા ને ! થોડી પ્રકૃતિ લોભી ખરી. એક દિવસ હાટડીના થડે જ સવારના પહોરે માનસીપૂજા શરૂ કરી છે. માનસીપૂજામાં ઠાકોરજી માટે દૂધ ધરાવવાનું છે. એટલે દૂધ તપેલીમાં લઇ તપેલી ગેસની ઉપર ગરમ કરવા મૂકી છે. સગડી ચાલુ છે. દૂધ ગરમ થાય છે. દૂધને ગળ્યું કરવા દૂધમાં એક મૂઠી મોરસ (ખાંડ) નાંખી છે, ત્યાં દુકાને ગ્રાહક આવ્યું. ગ્રાહકે બૂમ મારી, "શેઠ...!" શેઠે જાણ્યું કે ગ્રાહક આવ્યું છે તેથી માનસીપૂજા પડતી મૂકી ગ્રાહકને પતાવ્યું. ફરી આંખો બંધ કરી અધૂરી માનસીપૂજા શરૂ કરી. તેણે વિચાર્યું કે કયાં સુધી આવ્યો હતો ? કદાચ મોરસ (ખાંડ) નાંખવાની બાકી હતી એમ સમજી ફરી એક મૂકી મોરસ નાંખી દીધી. ત્યાં એને ઝબકારો થયો, "એલ્યા, એક મૂઠી મોરસ તો પહેલા જ નાખી દીધી છે. આ તો બીજીવાર ભૂલથી નંખાઇ ગઇ." પ્રકૃતિ લોભી હતી એટલે પ્રકૃતિ કામ કરી ગઇ. એણે વિચાર્યું કે જો ડબલ ખાંડવાળું દૂધ ઠાકોરજી પી જશે તો પછી ઠાકોરજીને આવું ગળ્યું દૂધ પીવાની આદત પડી જશે. ઠાકોરજી રોજ હળી જશે, પછી તો રોજ આવું જ ગળ્યું દૂધ માંગશે. આતો મારે રોજનો ખર્ચો. કેમ પોસાય ? એણે જોયું અને તપેલીમાં મોરસ હજુ ઓગળી નહોતી એટલે કાઢવા સારુ ગરમ દૂધમાં હાથ નાખ્યો. પણ વાણિયાનો હાથ મહારાજે પકડી લીધો. અને બોલ્યા, "હં... હં... વાણિયા શું કરે છે ?" "અરે મહારાજ જલદી મારો હાથ મૂકો. મોરસ વધુ પડી ગઇ છે તે કાઢવી છે." વાણિયો બોલ્યો. મહારાજ કહે, "વાણિયા, મોરસ પડી જ ગઇ છે તો હવે ભલે રહી." ત્યારે વાણિયો કહે, "ના... ના.. મહારાજ તમને આટલી બધી ખાંડવાળું દૂધ અપાય ? અમારેય જોવું પડે ને કાંઇક તમને ડાયાબિટીસ, બાયાબિટીસ...?" મહારાજ વાણિયાની હોશિયારી સાંભળી હસ્યા ને કહ્યું, "વાણિયા, રોજ આવું ગળ્યું દૂધ નહીં માંગું. મને ટેવ નહી પડે. પણ આ તો ગરમ દૂધમાં , તારો હાથ દાઝે નહીં ને એટલે હાથ ઝાલ્યો છે. મને દૂધની નહીં, તારા હાથની ચિંતા છે." વાણિયો છોભીલો પડી ગયો. એમ ગમે તે રીતે પણ આ વાણિયાની માનસીપૂજા મહારાજે પ્રત્યક્ષ પૂજામાં ફેરવી નાંખી.

       ભગવાન પ્રત્યે અતિશે પ્રેમ અને રોમાંચિત ગાત્રે થયેલ માનસીપૂજા પ્રભુ જરૂર અંગીકાર કરે છે. તેનો પર્વતભાઇનો જાણીતો પ્રસંગ સંપ્રદાયમાં વિખ્યાત છે.

       સોરઠનું નાનું ને છેવાડાનું ગામ અગતરાઇ. ગામમાં કણબી ખેડૂતોની મોટા ભાગે વસ્તી. એમાં કણબી પર્વતભાઇ રહે. પર્વતભાઇ સ્વામિનારાયણ ભગવાનના અનન્ય સત્સંગી, માત્ર સત્સંગી તો નહીં પણ ખરા અનન્ય મહામુકતરાજ ! દેખાવે ને પહેરવેશે કણબી ખેડૂત જણાય, પણ માહીંલી કોરે ખૂબ જ સમૃધ્‍ધ...! ભર્યા-ભર્યા... શ્રીજીમહારાજની મૂર્તિમાં રમણ કરનારા મહાઅનાદિમુકત. જાડું બોલનારા,જાડું જમનારા ને જાડું પહેરનારા પર્વતભાઇની ઉપલક દૃષ્ટિએ સ્થિતિની ખબર ન પડે પણ એમની પાછળ-પાછળ તો અનંત અવતારોનું લશ્કર આત્યંતિક મોક્ષને માટે આંટા મારતા હોય એવા સમર્થ. પોતે ખેડૂત એટલે ખેતરમાં હોય. ખેતરનું કામકાજ કરતા હોય.

       એક દિવસ ખેતરમાં સાંતી જોડયું છે. સાંતીએ બળદ જોડયા છે. બળદની રાશ હાથમાં પકડી સાંતી ઉપર ઉભા છે ને ખેતરમાં સાંતી ચાલી રહ્યું છે. માનસીપૂજાનો સમય થયો છે. એટલે પર્વતભાઇએ બળદની રાશ નીચે મૂકી સાંતી હાંકતાં-હાંકતાં જ માનસીપૂજા કરવા આંખો બંધ કરી દીધી. માનસીપૂજામાં મહારાજને જમાડવા એક હાથમાં થાળ ને બીજા હાથમાં દહીંની તાંસળી પકડી હોય, એમ હાથ ફેલાવીને ઉભા છે. બળદ બળદનું, સાંતી સાંતીનું અને પર્વતભાઇ પોતાનું કામ કરી રહ્યા છે. પર્વતભાઇ પ્રભુની પ્રેમથી માનસીપૂજામાં નિમગ્ન થયા છે ને ખેતરમાં સાંતીડું એમ ને એમ હાલતું રહ્યું છે. ખેતરમાં કામ કરનાર સાથીએ આ દૃશ્ય જોયું. ઘડીભર એને એમ જ લાગ્યું કે પર્વતભાઇ સાંતી હાંકતાં-હાંકતાં ઊંઘતા લાગે છે. કાં તો ઝોકે ચઢયા લાગે છે. એટલે એણે પર્વતભાઇને જગાડવા ધીમેથી હાક મારી... એક વખત, બે વખત, ત્રણ વખત. પણ પર્વતભાઇ તો ઊંઘતા હોય તો જાગેને ? પર્વતભાઇ માનસીપૂજામાં ઠાકોરજીને જમાડવામાં વ્યસ્ત છે. એમણે માનસીપૂજામાં તાવડીએથી તાજો ઉતારેલો ને તપીને લાલ ત્રાંબા જવો ને ગાડાના પૈડા જેવો સરસ ગોળ રોટલો, સાથે થીજી ગયેલું તેમજ કાપો તો ચોસલાં પડે એવું મજાનું દહીં, તાંસળીમાં પીરસ્યું છે. અને મહારાજને તાણ કરી કરીને ખૂબ જમાડી રહ્યા છે. સાથીએ જોયં કે પર્વતભાઇ સાદ પાડે નહીં હહળે ! એટલે પર્વતભાઇ બે હાથમાં થાળ પકડયો હોય એમ ઉભા હતા. એ હાથની કોણીએ લાકડીનો ઠોહો માર્યો લાકડીનો ઠોહો મારતા તો માર્યો પણ આ શું ? પર્વતભાઇના હાથમાંથી બાજરાનો રોટલો અને દહીં માંડયું ઢોળાવા. સાંતી ઉપર ને જમીન ઉપર રોટલો ને દહીં-દહીં થઇ ગયું.

       આ જોઇ સાથી આભો બની ગયો. પળવાર તો હબક ખાઇ ગયો. તેણે પર્વતભાઇને પૂછયું કે, "આ બધું શું થઇ ગયું ?" ત્યારે પર્વતભાઇએ કહ્યું કે હું માનસીપૂજા કરતો હતો અને એમાં મહારાજને બાજરાનો રોટલો ને દહીં જમાડતો હતો ત્યારે તે આ લાકડીનું ઠેબું માર્યું એટલે મહારાજે આજે મારી માનસીપૂજાને પ્રત્યક્ષ પૂજામાં ફેરવી નાંખી. અને એટલે આ રોટલો ને દહીં તે ઠાકોરજીના થાળનું ઢોળાયું છે." આને કહેવાય માનસીપૂજા.

       માનસીપૂજામાં વેઠ ન ઉતારવી. જે શ્રીજીમહારાજની પ્રત્યક્ષ સેવા મૂળજી બ્રહ્મચારી, લાડુબા-જીવુબા, ગંગામાને મળતી હતી એ જ મહાપ્રભુની અદ્ભુત સેવાનો લ્હાવો આપણને માનસીપૂજા દ્વારા મળે છે. માનસીપૂજામાં કેટલી એકાગ્રતા તેમજ મહારાજનું કેટલું બધું પ્રગટપણું હોવું ઘટે એ માટેનો એક સુંદર પ્રસંગ છે.

       સુંથ પાસે રામપુરમાં સુખરામ નામે બ્રાહ્મણ હરિભકત હતા. તે અમદાવાદ સોનાનો દાગીનો વેચવા આવ્યા હતા. પણ ભાવ પૂરા ન મળ્યા એટલે દાગીનો પાછો લઇને ચાલતા પાછા જતા હતા. રસ્તામાં ઝાડી આવી. ત્યાં માર્ગમાં માનસીપૂજાનો સમય થયો એટલે માનસીપૂજા કરવા બેઠા. ત્યારે ઝાડીમાંથી ચોર આવ્યો ને ભગતનો સોનાનો દાગીનો લૂગડામાંથી છોડવા લાગ્યો. પણ ભગતે વિચાર્યું કે માનસીપૂજામાં હું શ્રીજીમહારાજને જમાડી રહ્યો છું તે તેમને જમાડવા પડતા મૂકી ચોરને કેમ પકડવો કે કેમ બૂમ પાડવી ? એટલે માનસીપૂજાનો ભંગ થવા ન દીધો. ચોર તો દાગીનો લઇને જતો રહ્યો ને ત્યારબાદ ભગત માનસીપૂજામાંથી ઉભા થયા અને સંકલ્પ કર્યો કે, "મૂઆ ! હું મહારાજને જમાડતો હતો ને તું દાગીનો છોડી ગયો તો તેને ઢીંચણમાં પથ્થર વાગો ને ભાઠા પડો ને તું મરી જા." આ બાજુ પેલા ચોરને દોડતાં-દોડતાં વચમાં વોકળો આવ્યો. તેમાં પડી ગયો ને ખૂબ વાગ્યું. તે આગળ એક ધર્મશાળામાં પડયો હતો. ત્યાં ભગત લોટ માંગીને ગયા ત્યારે એને ઓળખી કાઢયો. પછી તે બીન્યો ને દાગીનો ભગતને પાછો આપી દીધો. તે લઇને ભગત ગયા ને ચોર મરી ગયો. એમ એને મહારાજની માનસીપૂજા પણ થઇ અને દાગીનો પણ પાછો આવ્યો. માટે એવી માનસીપૂજા કરવી

       બાપાશ્રી કહેતા, "કોઇકને ટોપલો, કોદાળી કે પાવડો દેખાડવો હોય, એટલામાં પણ સાન કરે કે હાથ હલાવે પણ માનસીપૂજા પૂરી કરે નહીં ને સાધુ કે સત્સંગી કહેવાતા હોય. માટે બહુ વિચાર કરવો ને મૂર્તિમાં સદાય રહેવું."

       માટે શ્રીજીમહારાજના સત્સંગીએ દિવસ દરમ્યાન પાંચ માનસીપૂજા કરવાની હોય છે. તે માનસીપૂજા કયા સમયે અને કેવી રીતે કરવી તે જોઇએ.
(૧) પ્રથમઃ- પ્રાતઃસમયે-નિત્યપૂજામા (સવારે ૫ થી ૭)
(૨) દ્વિતીય :- જમાડવાની માનસીપૂજા (બપોરે ૧૦-૩૦ થી ૧૨)
(૩) તૃતીય :- ઉત્થાન માનસીપૂજા (બપોરે ૩-૩૦ થી ૪-૩૦
(૪) ચતુર્થ :- સંધ્યા સમયે જમાડવાની (સાંજે ૬-૩૦ થી ૮)
(૫) પંચમ :- શયન કે પોઢાડવાની માનસીપૂજા (રાત્રે ૯ થી ૧૦)

Top    

માનસીપૂજા કરવાની રીત

 

(૧) પ્રથમ માનસીપૂજા:- (સવારે ૫ થી ૭)

       ઠાકોરજીની જગાડવાની માનસીપૂજા આપણી નિત્યપૂજામાં પૂજા શરૂ કર્યાં પહેલાં કરવાની હોય છે. અક્ષર ઓરડી મધ્યે મહાપ્રભુ પોઢયા છે. અક્ષર ઓરડીનાં બંધ દ્વાર હળવેકથી ખળભળાટ ન થાય તેમ ઉઘાડયાં છે. સુંદર ફૂલોથી સજાવેલી સેજમાં પલંગ ઉપર કર્ણપ્રિય નસકોરાં બોલાવતાં થકા, આડા પડખે મહાપ્રભુ પોઢયા છે. પ્રભુને જગાડવા સારુ દંડવત્-દર્શન કરતાં કરતાં ધીરે ધીરે મંજુલ સ્વરે પ્રભાતિયું.... "પ્રાતઃથયું મન મોહન પ્યારા પ્રીતમ રહ્યા શું પોઢીને" ગાયું છે. તે સુણી મહારાજે પોતાનાં નેત્રો, જેમ કમળની પાંખડીઓ ઊઘડે તેમ, ઉઘાડયા છે. સંતો-ભકતોનું વૃંદ દેખી મહાપ્રભુ રાજી થકા મોહક સ્મિત વેરી, આળસ મરડતા થકા પથારીમાં બેઠા થયા છે. પ્રભુના ચરણસ્પર્શ કરી બાથમાં ઘાલીને મળ્યા છે. પ્રભુને પ્રાર્થના કરી છે. આપ શૌચવિધિ કરવા સારુ પધારો દયાળુ ! ઝીણી શ્વેત ધોતી અને શ્વેત સદરો ધારણ કર્યો છે. પ્રભુ શૌચવિધિ અર્થે સંડાસમાં પધાર્યા છે. શૌચવિધિ કર્યા પછી હસ્ત ધોવા સારુ ઝીણી સ્વચ્છ મૂર્તિકા (માટી) આપી છે. જે વડે સત્તર વખત હસ્ત પ્રક્ષાલન કરાવ્યા છે. ચરણ પણ જળ વડે પ્રક્ષાલન કર્યા છે. રૂમાલ વડે હસ્ત-ચરણ કોરા કર્યા છે.

       દંત ધાવનઃ- પ્રભુને દાતણ કરવા માટે બાવળનું તાજું ચૌદ-આંગળનું લાંબું આગળથી કૂચો કરેલું અને રાત્રે તજ-લવિંગના સુવાસિત જળમાં બોળી રાખેલું, એવું દાતણ આપ્યું છે. રસિયોજી રાય દાતણ કરવાને આંગણે બેઠા છે. હૂંફાળા જળ વડે કરીને કોગળા કર્યા છે.

       સ્નાનઃ ત્યાર પછી સ્નાન કરવા મહાપ્રભુને પ્રાર્થના કરી છે. પ્રભુ પધાર્યા છે. હૂંફાળા સુગંધિત જળ વડે કરીને મહારાજના અંગે અંગ ચોળી-ચોળીને ખૂબ સ્નાન કરાવ્યું છે. સાથે સાથે પ્રાર્થના પણ કરી છે. "દયાળુ ! આપ અમને દેખાવ છો અમારા જેવા, ક્રિયા કરો છો અમારા જેવી ! પણ નાથ ! આપ તો દિવ્યાતિદિવ્ય મૂર્તિ છો. આપને વિષે કાંઇ, દેહ-દેહી ભાવ નથી." એમ પ્રાર્થના કરતા થકા ખૂબ સ્નાન કરાવ્યું છે. પ્રભુના દિવ્ય કાંતિયુકત શોભતા શરીર પર, ઝીણા-ઝીણા પાણીના બુંદ બાઝેલા છે. સુંદર મુલાયમ ટુવાલ વડે મહારાજને કયાંય વધારે ભીંસાઇ ન જાય એમ અંગે - અંગ કોરાં કર્યા છે. પહેરવા શ્વેત ધોતલી આપી છે. તેને ધારણ કરી, શ્વેત ઉપરણી ઓઢી પ્રભુ પધાર્યા છે. ત્યારપછી આ સેવકે મહારાજનું સ્નાન થયેલું અભિષેક યુકત જળને માથે ચડાવ્યું છે. ભીનું ધોતિયું ધોવાની સેવાને લાયક ન હોવા છતાં સેવા આજ મળી ગઇ છે. મહારાજનું ધોતિયું મારા સુધી હોય કયાંથી ! એમ મહિમાસભર થઇ સેવા કરી છે.

       પૂજન-આરતીઃ- મહારાજને ભાલને વિષે મલયાગર શીતલ ચંદન ચર્ચ્યુ છે. તિલકને મધ્યે કુમકુમકનો ચાંદલો કર્યો છે. કંઠને વિષે ગુલાબનાં, મોગરાનાં પુષ્પના હાર ધારણ કરાવ્યા છે એવા શોભાયમાન સુંદર મનોહર મંગલમૂર્તિની મંગળા આરતી ઉતારી છે. "જય મંગલકારી પ્રભુ જય મંગલકારી."

       બાળભોગઃ- મહારાજને નાસ્તો કરાવવા સારુ ટેબલ - ખુરશી પર વિરાજમાન કર્યા છે. મહારાજ માટે ગરમ ગરમ ગોટા બનાવ્યા છે. કેસર નાંખેલો કઢેલા દૂધનો કટોરો આપ્યો છે. મગજના લાડુ પણ થાળમાં મૂકયા છે. મહાપ્રભુ ખૂબ પ્રેમથી જમાડી રહ્યા છે. દયાળુ આપ નાના હતા ત્યારે આપને સુખડી બહુ ભાવતી હતી એમ કહી ગરમ ગરમ સુખડી આપી છે. મહારાજ ખૂબ ભાવથી જમાડી, પ્રસાદી સેવકને આપી સેવકને સુખિયો કર્યો છે. પછી જળ ધરાવ્યું છે. ત્યારબાદ પ્રભુને સભામાં પધારવા ભારે-ભારે વસ્ત્રો ધારણ કરાવ્યાં છે. ભારે-ભારે આભૂષણો પહેરાવ્યાં છે. ફૂલોના હાર વડે શણગાર્યા છે. મહારાજ સંતો-ભકતોના મંડળે સહિત સભા મધ્યે પધાર્યા છે અને સિંહાસન પર વિરાજમાન થઇ પોતાના આશ્રિતોને કથા-વાર્તાથી સુખિયા કરી રહ્યા છે.

       આમ પ્રથમ માનસીપૂજા પૂરી થઇ.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

(૨) દ્વિતીય માનસીપૂજાઃ (સવારે ૧૦-૩૦ થી ૧૨-૦૦)

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

      શ્રીજીમહારાજ સભામાં કથા -વાર્તાનો સોથ વાળી રહ્યા છે. જમવાનો સમય થઇ ગયો છે. ઠાકોરજીના થાળ પણ તૈયાર થઇ ગયા છે. થાળ ઠંડા થઇ રહ્યા હોવાથી, સભામાં જઇ સેવકે મહાપ્રભુને પ્રાર્થના, વિનંતી કરી છે, "દયાળુ ! જમવા પધારો... સભાને થોડો સમય વિરામ આપો ! પ્રભુ જમાડવા પધારો." સેવકની પ્રાર્થના સાંભળી મહારાજને રુચિ નહિ હોવા છતાં સભા પૂર્ણ કરી છે. ને પોતે ઉભા થયા છે. ચરણમાં ચાખડી ધારણ કરી ચટકંતી ચાલે, ઉતારે પધાર્યા છે. ભારે-ભારે વસ્ત્રો, આભૂષણો કાઢી હળવાં વસ્ત્રો ધારણ કરાવ્યાં છે અને મહાપ્રભુને શીતળ જળ વડે કરી, હસ્ત-ચરણ પ્રક્ષાલન કરાવ્યાં છે. ત્યારબાદ નેપકિન વડે કોરા કરાવ્યા છે.

       હવે જમાડવા માટે મહાપ્રભુ ભોજનખંડમાં પધાર્યા છે. સુવર્ણના બાજોઠ ઉપર મશરૂમની ગાંદી બિછાવી છે. તેના ઉપર મહારાજને બિરાજમાન કર્યા છે. સાથે બીજા બાજોઠ ઉપર સુવર્ણના મોટા થાળમાં ભાત ભાતની વાનગી પીરસીને થાળ મૂકયો છે. થાળમાં સુંદર કઢેલો દૂધપાક છે, ગુલાબજાંબું છે, પૂરણપોળી છે. ઘીમાં તળેલી પૂરી છે. ફૂલકા રોટલી આપી છે. રીંગણ-બટાકાનું, ટીંડોરાનું, ભીંડાનું કોરું શાક, બેત્રણ જાતના કઠોળ પણ મૂકયાં છે. અથાણાં, પાપડ, મરચાં, રાઇતા વગેરે પણ પીરસ્યાં છે. મહારાજે જમાડવાનું શરૂ કર્યું છે. નાનાં-નાનાં ગ્રાસ મુખમાં મૂકી જમી રહ્યા છે. રસોઇનાં વખાણ કરતા જાય છે. જમતા જાય છે. ઉદર ઉપર હસ્ત ફેરવતા જાય છે વચ્ચે વચ્ચે જળ ધરાવતા જાય છે. મહારાજને ખૂબ આગ્રહ કરીને સેવક જમાડી રહ્યો છે. મહારાજ ના... ના... કરતા રહે છે ને સેવક મહારાજના કાંડા પકડી પકડીને થાળ વાનગીથી છલકાવી દે છે. મહારાજે ખૂબ જમાડયું છે. મહારાજને ખૂબ પ્રસન્ન જાણી સેવકે પ્રાર્થના કરી છે, "દયાળુ ! અહંબુધ્ધિ, મમત્વબુધ્ધિ, અંતઃશત્રુ, અભાવ-અવગુણ-દ્રોહ વગેરે મહાદોષો થકી રક્ષા કરી અમે દિવ્યજીવન જીવીને આપના સંકલ્પમાં ભેળા ભળીએ એવી કૃપા કરજો... કૃપા કરજો." મહારાજે રાજી થઇ સેવકને થાળની પ્રસાદી આપી છે. મહારાજને હવે કાજુ-કમોદનો ભાત પીરસ્યો છે. ભાત મધ્યે કઢી નાખી છે. કઢી-ભાત જમાડી મહારાજ તૃપ્ત થયા છે. શીતળ એવું જળ ધરાવવા આપ્યું છે. મહારાજે લીંબુ જળ વડે હસ્ત પ્રક્ષાલન કર્યું છે. રૂમાલ વડે હસ્ત કોરા કર્યા છે. સેવકે મહારાજના હસ્ત પકડી હળવેથી ખેંચીને ઉભા કર્યા છે. મુખવાસ તથા પાનનું બીડું મહારાજને આપ્યું છે. પાનબીડું ચાવી જળ વડે કોગળા કરી, મુખ ચોખ્ખું કર્યું છે. થોડું જળ ધરાવ્યું છે અને હવે મહારાજ અક્ષર ઓરડીએ પોઢવા પધાર્યા છે. સુંદર પલંગ બિછાવ્યો છે. એ.સી. ચાલુ કર્યું છે. મહારાજે લંબાવ્યું છે. સેવક ચરણસેવા કરી રહ્યો છે. મહારાજે ધીરે ધીરે યોગનિદ્રાને ગ્રહણ કરી છે. ધીરેથી અક્ષર ઓરડીનાં દ્વાર બંધ કર્યા છે.

       આમ, દ્વિતીય માનસીપૂજા પૂરી થઇ.

 

(૩) તૃતીય માનસીપૂજા (સમય૩-૩૦ થી ૪-૩૦)

       અક્ષર ઓરડીમાં મહારાજ સુખેથી પોઢેલા છે. અક્ષર ઓરડીનાં દ્વાર ધીમેથી ઉઘાડી મહાપ્રભુને દંડવત્ દર્શન કર્યા છે. મહારાજને ચરણસ્પર્શ કરી હળવેકથી જગાડયા છે. મહારાજ સફાળા બેઠા થયા છે. મહારાજને ખૂબ પ્રાર્થના કરી છે મહારાજને મીઠું જળ કોગળા કરવા આપ્યું છે. મહારાજે સ્નાન કરવાની ઇચ્છા દર્શાવી છે. શીતળ જળ વડે સ્નાન કર્યું છે. સ્નાન કરતા થકા સેવક પર જળનો છંટકાવ કરી જળક્રીડાનું સુખ આપી રહ્યા છે. કોરી શ્વેત ધોતી ઉપર ઝીણો શ્વેત ઝભ્ભો ધારણ કરી મહારાજ પધાર્યા છે. મહારાજ માટે થોડો નાસ્તો લાવ્યા છીએ. નાસ્તામાં સૂકો મેવો મૂકયો છે. લીલી-કાળી પાકી દ્રાક્ષ મૂકી છે. પાકું પપૈયું સુધારીને આપ્યું છે. તડબૂચ પણ સુધારીને આપ્યું છે. લીંબુનાં શરબત, ફ્રુટનો જયુસ પણ ધર્યો છે. મહારાજ બધું જ થોડું થોડું જમાડતા જાય છે, રાજી થતા જાયછે. પ્રેમલક્ષણાભકિતથી વશ થઇ નેત્રની સાન કરતા થકા રાજીપો આપતા જાય છે. સેવકને પ્રસાદી પણ આપી છે. પછી મહારાજે શીતળ જળ ધરાવ્યું છે. પછી ભારે-ભારે વાઘા ધારણ કરવા આપ્યા છે.

       સુંજરૂ વાઘા-આભૂષણોથી મહારાજ સજી-ધજી ચરણમાં ચાખડી પહેરી, હસ્તે સોટી ગ્રહણ કરી, ઉતાવળા થકા સભા મધ્યે પધાર્યા છે. મહારાજ પધાર્યા જાણી-છડીના પોકારો થવા માંડયા છે. મહારાજે સર્વેને છાના રાખ્યા છે. પછી ભકતોએ પ્રાર્થના કરી છે.

"મહા બળવંત માયા તમારી, જેણે આવરિયાં નરનારી."

       મહારાજ પ્રાર્થના સાંભળી પ્રસન્ન થયા છે. પછી પોતાની અમૃતવાણીનો પ્રવાહ શરૂ કર્યો છે.

       આમ ત્રીજી માનસીપૂજા પૂરી થઇ.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

(૪) ચતુર્થ માનસીપૂજા (સાંજે ૬-૩૦ થી ૮-૦૦)

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

      મહારાજ સન્મુખ સંતો-હરિભકતોની હકડેઠઠ સભા જામી છે. મહારાજને કથા-વાર્તાનો ધરવ જ થાતો નથી. કર્યે જ રાખે છે. સેવકે પ્રાર્થના કરી છે, "મહારાજ દયાળુ ! જમવા પધારો વ્હાલા. થાળ તૈયાર છે." પરંતુ મહારાજે પ્રાર્થનાને કાને ધરી ન ધરી કર્યું. કથાના તાનમાં મસ્ત બન્યા છે. સંતો-હરિભકતોએ ખૂબ વિનંતી કરી એટલે મહારાજ કમને સભા પૂર્ણ કરી ઉભા થયા છે. ચરણે ચાખડી ધારણ કરી ચાખડીના ચટાકા બોલાવતા મહારાજ પધાર્યા છે. ભારે ભારે વસ્ત્રો-આભૂષણો ઉતાર્યા છે. હળવી ધોતી-ઝભ્ભો ધારણ કરાવ્યો છે. જળ વડે હસ્ત, ચરણ, મુખ પ્રક્ષાલન કરાવ્યું છે. ડાઇનીંગ ટેબલ ઉપર જમવા માટે વિરાજમાન કર્યા છે. સુવર્ણના થાળમાં ગરમ ભાખરી, બાજરાનો રોટલો, એમાં ઝાઝું ઘી નાખ્યું છે. સાથે ઢીલી ખીચડી પીરસી છે. ખીચડીમાં ખાડો કરી ઘી ઝાઝું રેડયું છે. બે-ત્રણ જાતનાં શાક પીરસ્યાં છે. કઢેલા તાજા દૂધની તાંસળી આપી છે. મહારાજને પ્રાર્થના કરી એટલે મહારાજે જમાડવાનું શરૂ કર્યું છે. જમાડતા જાય છે, ઉદર પર હસ્ત ફેરવતા જાય છે. મહારાજને માટે હળવો ખોરાક એવો હાંડવો આપ્યો છે. ઢોકળાં આપ્યાં છે. મહારાજ કહે-રાખો રાખો હવે, બહુ થયું એમ કરતાં જાય છે. અને ખૂબ તાણ કરી કરીને મહારાજને જમાડયું છે. હવે મહારાજે સિંહગર્જના કરીને આગ્રહ કરવાની મનાઇ કરી છે. મહારાજને શીતળ જળ આપ્યું છે. જળ વડે હસ્ત પ્રક્ષાલન કરી જળ ધરાવ્યું છે. જાત જાતના મુખવાસ ને પાન બીડું આપ્યું છે. મહારાજે થોડું વોકિંગ કર્યું છે. ત્યારબાદ ભારે વસ્ત્રો ધારણ કરી બગીચામાં વિરાજમાન થયા છે. મહારાજની સંધ્યા આરતી કરી છે.

"આરતી પ્રગટ પ્રભુજી કી કીજૈ..."

       ત્યારબાદ ધૂન્ય-અષ્ટક-સ્તોત્ર વગેરે શરૂ કર્યા છે સૌ સંતો-ભકતો આરતીમાં મગ્ન બન્યા છે ત્યારબાદ તેને સમાપ્ત કરી સભામાં વિરાજમાન થયા છે. ગવૈયા સંતો તેમજ ભકતોએ કીર્તનભકિતની રમઝટ બોલાવી છે. ત્યારપછી મહાપ્રભુજીએ નેત્રકમળ વડે સાન કરી છે અને ધૂન બોલાવી છે. પછી કથા-વાર્તાની સરવાણી શરૂ કરી.

       આમ ચતુર્થ માનસીપૂજા પૂર્ણ થઇ.

 

(૫) પંચમ માનસીપૂજા (રાત્રે ૯-૦૦ થી ૧૦-૦૦)

       શ્રીજીમહારાજ સહુ સંતો-ભકતોને આનંદ -પમાડતા થકા કીર્તનની રમઝટ વગાડી રહ્યા છે. મહારાજ જરા થાકેલા જણાય છે. સેવકે પ્રાર્થના કરી "દયાળુ ! આપ પધારો... આપ ખૂબ શ્રમિત જણાવ છો. આપનાં નેત્રકમળ પણ નિદ્રાથી ઘેરાય છે. માટે આપ પોઢવા માટે પધારો." સભાનું વિસર્જન કરી મહારાજ ચરણે ચાખડી, હસ્તે સોટી ધારણ કરતા થકા ધીરા ડગે ડગ માંડીને ચાલી રહ્યા છે. રસ્તામાં સૌને પ્રસન્ન થકા દૃષ્ટિ રેલાવીને સુખિયા કરતા થકા, અક્ષર ઓરડીએ પધાર્યા છે. મહારાજે ભારે ભારે વસ્ત્રો-આભૂષણો ઉતાર્યા છે. હળવી શ્વેત ધોતી શ્વેત ઝીણો ઝભ્ભો ધારણ કરાવ્યાં છે. મહારાજે કઢેલા દૂધનો કટોરો ધરાવવા આપ્યો છે. મહારાજે ગ્રહણ કર્યો છે. પછી શીતળ જળ આપ્યું છે. જળનો લોટો ધરાવી મહારાજને પોઢવા માટે છપ્પર પલંગ ઢાળ્યો છે. ફૂલોથી અત્તરથી સુખશય્યા સજાવી છે. મહારાજને ઓઢવા ચાદર આપી છે. મહારાજ સુખશય્યામાં પોઢયા છે સેવક હળવા હાથે ચરણસેવા કરી રહ્યો છે. મહારાજ ધીરે ધીરે યોગનિદ્રાને ગ્રહણ કરી પોઢી ગયા છે. પંખો તથા એ.સી. ચાલુ કર્યા છે. અક્ષર ઓરડીનાં દ્રાર બંધ કર્યા છે.

       આમ, પંચમ માનસીપૂજા પૂરી થઇ.

       ઋતુ-ઋતુ પ્રમાણેના થાળ, ભોજન, મેવામીઠાઇ, વસ્ત્રો, પુષ્પહારો, પલંગો, ઓઢવાનાં વસ્ત્રો, પહેરવાનાં વાઘા વગેરે બદલીને માનસીપૂજા કરવી (સંસ્થામાં પ્રકાશિત થયેલ માનસીપૂજા કેસેટ/MP3 દ્વારા માનસીપૂજા કરી શકાય.)

 
 

Top